یکی از مسائلی که معمولا در مشاوره ها با آن مواجه می شویم ، این است که والدین ، به طور کامل نقش های والدگری را اجرا نمیکنند . ! گویا تصورشان این است که وظیفه شان فقط وقت گذاشتن است ، یا فقط تنبیه ، یا فقط صحبت و نصیحت ، یا فقط مواظبت .... گاهی هم پدر و مادر این نقشها را بین خود تقسیم میکنند ! برای همین اکثر مواقع مادر که ساعات بیشتری از روز را با کودک سر می کند ، ناخودآگاه نقش نظارت و تنبیه را بر عهده می گیرد و پدر که فقط 2 یا 3 ساعت با فرزندش است ، وقت گذاشتن و شوخی و ارتباط را ... همه ی این موارد سبب بروز مشکلاتی می شود که در ادامه به آن خواهیم پرداخت .
مشاوران تربیتی و افرادی که با کودکان در ارتباط بوده اند به مرور زمان دریافته اند که میتوان بعضی از دستورهای تربیتی را بصورت قانون ارائه دهند . این تفکر از آن جا شکل گرفته که با بررسی علت ، چرایی ، نحوه شروع شدن مشکل ، و حتی نوع شکایاتی که در ارتباط والد – کودک به وجود می آید شباهت های چشمگیری وجود دارد .
به همین رو ، هرمی به عنوان هرم وظایف والدگری ساخته شد که در زیر مشاهده می فرمایید :
طبق تعریف این هرم ، والدین در طول روزباید بتوانند 5 سطح یا 5 پله را در هنگام ارتباط با فرزندشان اداره کنند.
سطح شماره ی یک که وسیعترین سطح می باشدو بهتر است که بیشترین زمان ارتباط با فرزند از این نوع باشد به وقت گذاشتن با کیفیت اختصاص دارد . چنانچه در پست قبلی ام نوشتم ، طی وقت گذاشتن شما آموزش نمیدهید ، شما تربیت نمیکنید ، شما نشان میدهید که می پذیرید ، شما نشان میدهید که دوست داشتنی است ، شما همسن او می شوید ، شما با او بازی میکنید و ..
دیده شده است که در بسیاری از والدین ، علی الخصوص آن دسته از خانواده ها که کودکان بسیار توجه طلب دارند ، پدر به علت ساعت کاری بالا و مشغله ی فکری از وقت گذاشتن با کیفیت و هرروزه ناتوان است . از طرف دیگر مادر نیز آنقدر وقت صرف کنترل رفتار و بکن و نکن گفتن کرده است که حال و حوصله ی این جور وقت گذاشتن را ندارد .
از طرف دیگر وقتی ما میخواهیم به والدین مشاوره بدهیم ، میدانیم که کلید طلایی بهبود رابطه در این پله است . حال آن که والدین دنبال درست کردن فرزندشان هستند و متاسفانه گاهی آنقدر عجله دارند که دوست دارند اول آخری را بشنوند !..
این را باید به خاطر سپرد که از این رو این دیاگرام را بصورت هرمی تهیه کرده اند که عقیده شان این است که تا زمانی که پدر و مادر نتوانند در پله ی اول به خوبی مدیریت داشته باشند ، اجرای سطوح بعدی بسیار بعید و غیر ممکن و در دراز مدت کم تاثیر خواهد بود .
خیلی هم بدیهی است .
وقتی کودک احساس می کند که پدر و مادرش با او وقت نمیگذارند اما به خوبی او را تشویق میکنند چه می شود ؟
غالبا رشوه گیر می شود !!! یا این که برای جلب توجه ، هی کارهای بی مزه و مثبت می کند . یا در انجام کار مثبت تعلل میکند و ... !
وقتی کودکی احساس میکند که پدر و مادرش با او وقت نمیگذرانند اما قانونگذاری می کنند چه می شود ؟
غالبا لجباز می شود . از قانون فرار میکند ، تعلل میکند ، هر چه میگویند برعکس انجام میدهد . خود را به کر بودن می زند ، در محیط های دیگر حرف شنو می شود و در مقابل قانونگذاران، یاغی .
وقتی کودکی احساس میکند که پدر و مادر با او وقت نمیگذرانند اما به کارهای ناپسند او بی اعتنایی میکنند چه می شود ؟
غالبا در اجرای ناپسندترین کارها آنقدر زیاده روی میکند تا بالاخره در یک جا نقطه ی ضعف پدر و مادر را پیدا کند ... چه جایی بهتراز مهمانی ، جلوی مهمان ها ، چه جایی بهتر از راه پله آپارتمان برای داد و هوار ، چه موقعی بهتر از گرمب گرمب دویدن در اتاق های یک ساختمان طبقه ی هشتم !!!
وقتی کودکی احساس میکند که پدر و مادر با او وقت نمیگذرانند اما او را تنبیه میکنند چه می شود ؟
دنیای پیرامون را دنیای نامردی می بیند که بی علت او را تنبیه می کند ! .. پس دست پس را پیش می گیرد . پرخاشگر می شود ، رفتارهای منفی کاری را آنقدر ادامه می دهد تا کتک بخورد و لاف می زند که اصلا هم از کتک خوردن ناراحت نشده . لذت خاصی را درک میکند از چزاندن و حرص دادن والدین و ...
منشا تمام رفتارهای ناپسند ، رفتارهای توجه طلبانه است و منشا تمام این رفتارها را میتوان در ناتوانی والدین در وقت گذاشتن با کیفیت با کودک دانست ..
البته جا داره یک نکته را ذکر کنم و آن این که بعضی از کودکان از بعضی دیگر دشوار ترند ، ژنتیک ، عوامل محیطی و اجتماعی ، عوامل زیست شناختی و روانپزشکی و ... هم مزید بر علت اند . اما من مطمئنم که صرف انگ زدن و برچسب گذاشتن ، سبب آرامش و بالا رفتن کیفیت زندگانی این خانواده ها نمی شود . در عوض می توان با بعضی از همین راهکارهای جامع مشاوره ای و آموزشی اوضاع را حقیقتا بهتر کرد . حتی برای سخت ترین کودک .
در پست بعدی مجددا به هرم والدی و پله ی دوم می رسیم .
پس تا آن زمان ، پله ی اول را جدی بگیرید . جای دوری نمیرود.
ارادتمند : پارسا هوش ور
کارشناس ارشد کاردرمانی روان