روانشناسان از دیرباز به مطالعه در خصوص جوانب فیزیولوژیک هیجان می پرداخته اند . تحقیقات اولیه بیشتر در مورد نقش سیستم خودکار ( اتونومیک ) در برانگیختگی فیزیولوژیک بود . رفته رفته و با پیشرفتی که در زمینه ی تکنیک های تصویربرداری از مغز حاصل شد ، توجه روانشناسان به مشخص کردن نواحی مختلف مغز که در ارتباط با هیجان است بیشتر شد . در این مطلب سعی میکنیم که ابتدا به صورت مختصر به هیجان و سیستم عصبی سمپاتیک اشاره کنیم و در پست بعدی که در هفته ی آینده روی وبلاگ می آید هیجان را از دیدگاه مناطق و نواحی مغزی مورد بحث قرار می دهیم .
هیجان و سیستم عصبی سمپاتیک ( سر های داغ و پاهای سرد )
تپش قلب ، تنفس سریع ، لرزش دستان و پاها و احساس خالی بودن معده و شکم دقیقا در مواقعی روی میدهند که انسان هیجانی شدید مانند ترس را تجربه کرده باشد که سبب فعالسازی شاخه سمپاتیک سیستم عصبی خودکار شده باشد . وقتی که شما احساس تهدید کنید ، سیستم عصبی سمپاتیک پاسخهای مرتبط با تعقیب و گریز ( Fight Or Flight ) را به صورت خودکار فعال میکند و به سرعت مجوعه ای پاسخهای زیستی در انسان رخ می نماید . سرعت تنفس و ضربان قلب افزایش می یابد ، فشار خون بالا می رود ، دهان خشک می شود و موها و پوست به حالت سیخ شده و حساس تبدیل می شوند و احساسی آشنا مانند مورمور شدن را به وجود می آورند ، مردمک چشم ها گشاد می شود تا دامنه ی بینایی بیشتری را برای فرد به ارمغان بیاورد ، سطح فشار خون افزایش می یابد و انرژی زیادی در بدن آزاد می شود ، هضم و گوارش غذا متوقف می شود و خون موجود در سیستم گوارشی به سمت مغز و عضله های ارادی اسکلتی تغییر مسیر می دهد که این مساله باعث احساس حرکت پروانه در معده و قفسه سینه فرد می شود .
سیستم عصبی سمپاتیک با انواع دیگری از هیجان های شدید نیز فعال می شود برای مثال برانگیحتگی ، احساس هیجانی عشق و احساس لذت فراوان از جمله ی این احساس های هیجانی شدید هستند . موقعیت هایی مثل یک مسابقه ی رالی ، سخنرانی در میان جمعی از همکاران و یا دیدن فردی که بسیار دوستش دارید پس از مدتی طولانی از جمله موقعیت های تداعی کننده احساس های هیجانی مذکور هستند .
با این وجود واضح است که تمامی احساس های هیجانی سبب بروز پاسخهای زیستی نمی شود . همچنین بعضی از هیجانها نظیر احساس رضایت ، قناعت و خرسندی سبب کاهش برانگیختگی زیستی و آرام تر شدن بعضی عملکرد های داخلی بدن انسان می شود . ( لیونسون و همکاران 1990 و 1992 )
تحقیقات نشان می دهد که الگوهای متعدد و متفاوتی از برانگیختگی های زیستی در انواع مختلفی از هیجان وجود دارد . ( اکمن 2003 ) . روانشناسی به نام رابرت لیونسون ( 1992 ) دریافت که ترس ، خشم و غم همگی سبب افزایش ضربان قلب می شوند . با این وجود مقایسه خشم و ترس نشان داد که تفاوتهایی نیز با هم دارند . خشم در مقایسه با احساس ترس باعث افزایش فشار خون بیشتری می شود و در حالی که خشم سبب افزایش دمای پوست می شود ، ترس سبب کاهش دمای پوست می شود . شاید به همین رو باشد که ما برای توصیف خشم به احساس داغ شدن زیر یقه ی لباسمان اشاره می کنیم در حالی که ترس را با احساس سرد شدن پاها توصیف می کنیم .
لیونسون در سال 1992 بر این عقیده بود که این الگوهای متفاوت فعالسازی سیستم عصبی سمپاتیک ، از تمامی مناطق دنیا یکسان و منعکس کننده پاسخهای زیستی انسان به هیجانات ابتدایی ای است که انسان طی تکامل خود آنها را حقظ کرده است .
در همین راستا لیونسون دریافت که آزمودنی ها چه مذکر باشند و چه مونث ، چه جوان باشند یا پیر ، همگی یک الگوی واحد از فعالیت سیستم سمپاتیک را در مواجهه با هیجانات مختلف بروز می دهند . همچنین این الگوی ثابت و تغییر ناپذیر از فرهنگی به فرهنگ دیگر نیز ثابت و بدون تغییر است ، چنانچه واکنش افراد به هیجانات مختلف در سوماترای غربی ( جزیره ای در اندونزی ) مشابه افرادی هست که در مناطق دیگر دنیا نظیر آمریکا و اروپا زندگی میکنند . ( لیونسون و همکاران 1992، شیرر و والبوت 1994 ) .
ترجمه ای از کتاب Discovering Psychology ویرایش چهارم ( سال 2007 ) نوشته Hockenbury & Hockenbury ، انتشارات Worth
قسمتی از فصل هشتم ( Emotion )
ارادتمند : پارسا هوش ور